Zmiany nieodwracalne i adaptacja patologiczna

Zwykle myśli się o zmianach adaptacyjnych jako o zjawisku przejściowo wywoływanym przez wpływy zmiennego środowiska i znikającym bez śladu po ich ustąpieniu. Dzieje się tak w istocie. Czasem jednak zagadnienie komplikuje się. Niekiedy długotrwałe narażenie organizmu na jakieś szczególne obciążenie środowiskowe lub inne wywołuje w organizmie zmiany, które wprawdzie przyczyniają się do zwiększenia odporności na działanie tego szczególnego obciążenia, ale po jego ustąpieniu pozostają przez długi czas jako zbędne, a niekiedy – szkodli- we, w zwykłych warunkach bytowania. Czy można takie zmiany naprawdę nazwać adaptacyjnymi?

Jest to zagadnienie kontrowersyjne, o zasadniczym znaczeniu dla zrozumienia natury fizjologicznych procesów przystosowawczych (chodzi tu o adaptację długotrwałą typu zmian aklimatyzacyjnych).

Warto zilustrować to zagadnienie kilku przykładami. Policytemia (zwiększenie liczby krwinek czerwonych) rozwijająca się podczas pobytu na dużych wysokościach ma znaczenie adaptacyjne – zwiększa zdolność krwi do przenoszenia tlenu – dopóty, dopóki człowiek jest narażony na wpływ hipoksji wysokościowej. Po powrocie na niższą wysokość po długotrwałym pobycie w wysokich górach może ona utrzymywać się jeszcze przez znaczny okres, nie tylko tracąc swoje znaczenie przystosowawcze, ale stając się czynnikiem patologicznym – powoduje zwiększenie się lepkości krwi, co prowadzi do wzrostu oporu stawianego przez siły tarcia ruchowi krwi w naczyniach krwionośnych zwiększając pracę serca itd.

Leave a Reply