Usuwanie i neutralizowanie obcych ustrojowi związków

Szczególną rolę w usuwaniu i neutralizowaniu obcych ustrojowi związków spełnia wątroba i układ siateczkowo-śródbłonkowy. Bardzo ważny dla przetrwania przez organizm narażenia na wpływy toksyczne jest fakt łatwego indukowania enzymów wątroby właśnie przez działanie substancji, które pod wpływem tych enzymów ulegają metabolizmowi. Aktywność wspomnianych enzymów może znacznie wzrosnąć pod działaniem substancji, które są w pewnym sensie niszczone przez te właśnie enzymy. Można w działaniu tego rodzaju systemu obronnego organizmu dopatrywać się zjawiska analogicznego do aklimatyzacji.

W świetle aktualnego stanu wiedzy o możliwościach chemicznej adaptacji organizmu człowieka do działania substancji toksycznych nie należy w tej dziedzinie przejawiać nadmiernego optymizmu. Wątrobowa biotransformacja obcych organizmowi, toksycznych substancji nie zawsze prowadzi do ich detoksykacji. Przeciwnie, jej produktem często są związki znacznie bardziej toksyczne od materiału wyjściowego. Dotyczy to np. wielu substancji o działaniu kancerogennym (rakotwórczym). Okazało się, że wiele substancji egzogennych, o których wiadomo, że działają rakotwórczo, nabywa właściwości kancerogennych dopiero po biotransformacji w wątrobie.

Inny problem związany z neutralizacją obcych substancji – toksyn, zanieczyszczeń przemysłowych, środków konserwujących, pestycydów i in. – wynika stąd, że enzymy, metabolizujące te substancje i indukowane przez ich obecność, w toku ewolucji wykształciły się jako katalizatory szlaków metabolicznych substancji endogennych, powstających jako normalne metabolity przemiany materii w organizmie, a nie substancji egzogennych w ogóle w przeszłości nie działających na organizm.

Leave a Reply