Schmidt-Nielsena i jego zdanie

Pustynie – rejony, w których dostępność wody do picia jest głównym czynnikiem ograniczającym wegetację roślinną i życie zwierząt i ludzi – zajmują ok. 30 % powierzchni Ziemi. W większości tych rejonów małe, rzadkie opady deszczów, wysoka temperatura powietrza przez znaczną część roku i silne promieniowanie słoneczne stanowią główne problemy przetrwania. Istnieją miejsca, gdzie nie ma w ogóle stałych źródeł wody, a deszcze zdarzają się niezwykle rzadko, czasem raz na kilka lat.

Człowiek może sięgać i tych rejonów świata i żyć w nich, ale zależy to całkowicie od jego adaptacji technologicznej, kulturowej – musi wziąć ze sobą wodę albo dostać się do jej warstw pod ziemią. Ten fakt bardzo silnie podkreśla światowej sławy badacz warunków życia pustynnego, zoolog amerykański Knut Schmidt-Nielsen. Życie człowieka na terenach pozbawionych wody zależy od jego adaptacji technologicznej, a nie fizjologicznej. Bez wody człowiek może na pustyni przeżyć w najlepszym razie przez kilka dni.

Według wspomnianego wyżej Schmidt-Nielsena człowiek nigdy w przeszłości swego gatunku nie dysponował zdolnością adaptacji do odwodnienia organizmu. Nawet najbardziej prymitywni mieszkańcy Azji Środkowej z epoki kamiennej byli w pełni zależni od stałego zaopatrzenia w wodę. Stale źródła wody wytyczały granice ich penetracji do rejonów pustynnych w pogoni za łupem zwierzęcym. Temperatura powietrza, często wynosząca 40-45°C, a w wielu rejonach sięgająca 55-60°C, silne promieniowanie cieplne słońca i promieniowanie odbite od ziemi (piasku) oraz ruchu rozgrzanego powietrza (konwekcja) stanowią w tych rejonach czynniki obciążenia cieplnego, niska zaś wilgotność powietrza ułatwia parowanie potu. Skóra jest sucha mimo maksymalnej stymulacji gruczołów potowych – pot paruje natychmiast z taką szybkością, z jaką wydalany jest na powierzchnię skóry. Termoregulacja działa więc sprawnie, ale po pierwsze – obciążenie cieplne często przekracza granice jej efektywnego działania, po wtóre – sprawne działanie termoregulacji pociąga za sobą jako uboczny skutek utratę wody ustrojowej i to stanowi główny problem przeżycia.

Leave a Reply