Rytmy biologiczne a zdolność przetrwania

Wiemy dzisiaj, że periodyka aktywności należy do podstawowych cech życia. Rytmy biologiczne występują u przedstawicieli świata żywego różnych szczebli rozwoju ewolucyjnego, poczynając od jednokomórkowców a kończąc na człowieku. Stwierdzono ich obecność na różnych szczeblach organizacji żywej materii – od cytoplazmy i jądra, poprzez całe komórki, tkanki roślin i zwierząt, narządy, układy narządowe, do całych organizmów wielokomórkowych.

Procesy biochemiczne leżące u podłoża życia, funkcje fizjologiczne komórek, tkanek i narządów, aktywność całych organizmów wykazują periodyczne, regularne i dające się przewidzieć zmiany w cyklach okołodobowych, miesięcznych, sezonowych, rocznych i dłuższych.

Rozpoznawać niektóre rytmy biologiczne człowiek musiał już u zarania swojej historii: zdobycie pokarmu roślinnego było związane ze znajomością rocznych cyklów wegetacji, zdobycie pokarmu zwierzęcego – dobowej i sezonowej rytmiki aktywności zwierząt.

Wiele czasu upłynęło, zanim zaczęto widzieć w rytmach biologicznych przedmiot badań naukowych i zanim zrozumiano ich wartość jako elementu adaptacji do środowiska i czynnika zwiększającego szanse przetrwania.

Do najwcześniejszych dokładnych opisów rytmiki biologicznej u człowieka należy praca J. Davy’ego, przedstawiona w roku 1845 na posiedzeniu Towarzystwa Królewskiego w Londynie i opublikowana w piśmie tego Towarzystwa „Philosophical Transactions”. Davy mierzy! temperaturę swego ciała (w jamie ustnej) co trzy godziny i zaobserwował faliste wahania – maksima temperatury po południu i jej minima nad ranem powtarzały się z dużą dokładnością.

Od tego czasu opisano rytmy dobowe około 60 różnych biochemicznych i fizjologicznych parametrów czynności organizmu. Wyodrębniła się i rozwija się szybko nowa dziedzina wiedzy zwana chronobiologią, której zainteresowanie koncentruje się wokół różnych aspektów rytmów aktywności na wszystkich poziomach organizacji żywej materii i wszystkich szczeblach rozwoju żywych organizmów.

W ciągu ostatnich lat ukazało się w języku polskim kilka monografii naukowych i popularnych, poświęconych biorytmom. Zwalnia to autora od szerszego omawiania podstawowej problematyki rytmów biologicznych i pozwala na ograniczenie się do tych ich aspektów, które bliżej związane są z szansami przeżycia organizmu w zmiennych warunkach środowiska.

Leave a Reply