Rytm wrażliwości na czynniki uszkadzające

Jak wynika z powyższych danych, układy biologiczne podlegają rytmicznym oscylacjom elementów morfologicznych, procesów biochemicznych i cech fizjologicznych i in. Wynika stąd, że organizm stanowi w różnych fazach rytmu okołodobowego jednostkę odmienną pod względem biologicznym, biochemicznym, fizjologicznym, a nawet – w pewnym sensie – morfologicznym. Z tego względu zmienia się w cyklu okołodobowym obraz i wielkość reakcji organizmu na różne działające nań wpływy.

Zmienia się m.in. reakcja na działanie substancji toksycznych, takich czynników fizycznych, jak hałas i wibracja czy promienie rentgena, substancji biologicznie czynnych, jak toksyny bakteryjne, zmienia się również reakcja na działanie leków.

Stwierdzono np. w badaniach przeprowadzonych na szczurach, że ta sama dawka pentobarbitalu, używanego do narkozy, wywołuje sen trwający średnio 43 minuty, gdy podana jest rano, i 104 minuty, gdy zastosuje się ją w nocy, w innej fazie rytmu okołodobowego. W innych badaniach stwierdzono, że ta sama dawka amfetaminy podana w jednej fazie rytmu powoduje śmierć tylko 20% wszystkich zwierząt doświadczalnych, które ją otrzymały, a w innej fazie śmierć aż 93% całej liczby zwierząt.

U szczurów działanie toksyczne alkoholu etylowego jest przeszło dwukrotnie silniejsze nocą niż dniem. Na wykorzystanie w medycynie praktycznej zasługują wyniki badań wskazujące na dobowe wahania w reakcji organizmu człowieka na działanie leków. Dla przykładu można podać, że działanie leków nasercowych z grupy naparstnicy (Digitalis) jest znacznie silniejsze w nocy niż w ciągu dnia. Doświadczenie kliniczne wskazuje na to, że chorzy z niewydolnością krążenia reagują lepiej na leki diuretyczne zastosowane wieczorem niż rano. Wieczorem zwiększa się wrażliwość na działanie insuliny. Wpływ podobny do opisanego może być związany pośrednio z okołodobowym rytmem biologicznym, np. zmniejszenie diurezy w nocy umożliwia kumulację niektórych leków w organizmie w tym okresie doby.

I takie przykłady można by mnożyć. Zajmuje się nimi nowa gałąź chrono- biologii – chronofarmakologia. Znajduje się ona dopiero w zalążku, ale przesłanki teoretyczne i dotychczas stwierdzone, zależności efektów działania farmakologicznego różnych leków od czasu, w którym są podane, rokuje jej szybki rozwój i duże znaczenie praktyczne. Znajomość przez lekarza tej dziedziny wiedzy może zwiększyć skuteczność leczenia i zwiększyć szanse przeżycia u jego pacjentów.

Leave a Reply