Rytm wrażliwości na czynniki uszkadzające – kontynuacja

Ludzie pracujący lub tylko czuwający w tym okresie subiektywnie oceniają tę właśnie porę doby jako okres, w którym najsilniej odczuwają złe samopoczucie i zmęczenie. Analogiczny przebieg zmian zdolności do pracy stwierdza się zarówno w odniesieniu do pracy fizycznej, jak i umysłowej. Na rysunkach przedstawiono przebieg zmian wielu wskaźników sprawności funkcji neuro-psychicznych w ciągu doby. W przypadku pracy umysłowej większe jest zróżnicowanie indywidualne. Badaczka fińska, dr Pattkai, stwierdziła, że ludzie różniący się fazą rytmu dobowego, na którą przypadała największa sprawność intelektualna, różnili się również dobowym przebiegiem zmian aktywności układu adrenergicz- nego, wyrażającej się w ilości amin katecholowych wydalanych w moczu. U ludzi o wyraźnie większej sprawności intelektualnej w godzinach rannych, również rano wydalanie amin katecholowych osiągało szczyt. Trudno jest powiedzieć, które z tych dwu zjawisk było pierwotne – nie jest wykluczone, że przebieg rytmu aktywności układu adrenergicznego. Jeżeli tak jest, analiza poszczególnych rytmów biologicznych mogłaby służyć fizjologicznej indywidualizacji organizacji pracy.

Znaczenie takie ma na pewno znajomość podstaw chronobiologii dla organizacji pracy nocnej i zmianowej. Za zmianą rytmu snu i czuwania (praca dzienna i nocna) zaczyna postępować zmiana tych rytmów biologicznych, które w ogóle mogą ulegać przesunięciom. Ponieważ zmiany różnych rytmów zachodzą z różną prędkością, przez pewien czas organizm pozostaje w warunkach desynchroni- zacji biorytmów. Jest to okres niekorzystnej chwiejności fizjologicznej, podatności organizmu na czynniki uszkadzające, obniżonej sprawności psychofizycznej itd. Te podstawowe fakty powinny być brane pod uwagę przy organizacji pracy zmianowej. Trzeba tu dodać, że jest to bardzo trudny problem, głównie dlatego że u człowieka jako synchronizatory rytmów biologicznych dominują wpływy środowiska społecznego nad wpływami środowiska fizycznego. W otoczeniu, które żyje w odmiennym, „normalnym” rytmie, adaptacja do pracy w nocy i snu w dzień przebiega bardzo trudno.

Dane wskazujące na okołodobową zmienność podatności organizmu na toksyczne i inne uszkadzające wpływy środowiska zmuszą zapewne w przyszłości do zróżnicowania np. norm dopuszczalnego stężenia w powietrzu w zakładach przemysłowych substancji toksycznych, natężenia hałasu itd.

Granice przystosowania człowieka do obciążających jego organizm wpływów otoczenia wykazują fazową zmienność w ciągu doby. Od znajomości przebiegu tych faz, który można przewidywać z dużą precyzją, zależy m.in. biologiczna optymalizacja warunków życia codziennego.

Leave a Reply