Niedostatki koncepcji stresu

Słowo „stres” jest równie często używane, jak rzadko dokładnie definiowane. Zyskało ono sobie szeroką popularność w związku z koncepcją profesora Hansa Selyego, uczonego kanadyjskiego węgierskiego pochodzenia. Koncepcja ta dotyczyła właśnie znaczenia stresu jako mechanizmu odpowiedzi organizmu na obciążenia różnej natury, a zwłaszcza znaczenia stanu, który Selye określił tym mianem, w patogenezie różnych chorób. Półpopularne i popularne artykuły i książki Selyego – zresztą napisane z talentem i pobudzające wyobraźnię – oraz jego liczne odczyty i wykłady wygłaszane w różnych krajach świata (także w Warszawie) przyczyniły się do tego, że interpretacja wielu zjawisk fizjologicznych w kategoriach reakcji stresowych i dopatrywanie się w różnych zaburzeniach czynności organizmu skutków lub przejawów stresu stało się w pewnym okresie szczególną modą. W niektórych dziedzinach nauk o człowieku i w niektórych środowiskach moda ta utrzymuje się do dzisiaj.

Dyskusja dotycząca zagadnień stresu, rozumianego tak jak go Selye przedstawił (częściej – jak wyobrażano sobie, że go przedstawia, sam bowiem autor koncepcji nie czynił tego nigdy dostatecznie precyzyjnie), bez wątpienia stanowiła bardzo silny bodziec dla rozwoju badań w wielu dyscyplinach medycznych, była intelektualnie zapładniająca i przyczyniła się do postępu wiedzy o człowieku, specjalnie zaś do głębszego spojrzenia przez lekarzy na organizm i patogenezę szeregu chorób. Wydawało się, że otwiera nowe perspektywy rozumienia mechanizmów adaptacji organizmu do środowiska. Perspektyw takich ostatecznie raczej nie otworzyła, ale wybitnie przyczyniła się do nowego zainteresowania tymi mechanizmami i do postępu w ich badaniu. Hans Selye jest zasłużonym uczonym wielkiej miary. Ale z jego koncepcją stresu zgodzić się nie sposób. Nie pasuje do wyników badań fizjologicznych.

Zresztą problem zaczyna się już od definicji stresu w ujęciu Selyego. Trudno w jego pracach znaleźć jednoznaczne określenie, co rozumie pod tym mianem. Pozwala to oczywiście na dużą dowolność interpretacji tego określenia. Zaczęto je używać w najrozmaitszych znaczeniach i do dzisiaj jest tak używane.

Leave a Reply