Niedostatki koncepcji stresu – kontynuacja

Sam Selye pisał: „Stres jest nieswoistą reakcją organizmu na wszelkie stawiane mu żądania”, „Nieswoiste żądanie aktywności jako takiej jest istotą stresu” lub „…niezależnie od tego, jaki jest rodzaj zakłócenia, wszystkie te czynniki mają jedną cechę wspólną – one także zwiększają żądanie przystosowania się organizmu. Żądanie to jest nieswoiste: wymaga przystosowania się do zakłócenia niezależnie od jego charakteru” lub w innym miejscu… „stres związany jest ze wszystkimi rodzajami działalności…” itd., itd. Wyrazem i koronnym argumentem tej „nieswoistości” reakcji stresowych organizmu miała być podobna w bardzo różnych okolicznościach aktywacja układu wewnątrzwydzielniczego, a ściślej – kory nadnerczy.

W roku 1936 doszedł Selye do wniosku, że większość zmian rozwijających się w narządach i tkankach pod wpływem działania tak różnych czynników, jak np. zimno, gorąco, krwotok, wysiłek fizyczny itp., wywołujących według niego stres, można przypisać właśnie wydzielanym w nadmiarze hormonom nadnerczy (glikokortykoidom). Rzeczywiście, hormony te wstrzykiwane w wysokich, farmakologicznych dawkach zwierzętom doświadczalnym mogą wywoływać szereg zmian opisywanych przez Selyego u zwierząt w warunkach stresu. Niektórym z tych zmian przypisywał Selye znaczenie przystosowawcze, np. przeciwzapalnemu działaniu glikokortykoidów, zwiększonemu wytwarzaniu pod ich wpływem glukozy itd. Inne zmiany, np. rozwój wrzodów w żołądku i dwunastnicy, miały charakter patologiczny.

Selye usystematyzował przebieg tych zjawisk w czasie – w warunkach działania stresora – przypisując całej reakcji ważne znaczenie adaptacyjne i określając ją jako „ogólny zespól przystosowania” (generał adaptation syndrome – G.A.S.). Wyróżnił w nim ten badacz trzy fazy:

– stadium reakcji alarmowej,

– stadium odporności,

– stadium wyczerpania.

Leave a Reply