Model stresu w badaniach doświadczalnych

Podobne, dokładniejsze przyjrzenie się temu, co dzieje się w organizmie w innych sytuacjach stresowych, równie zdecydowanie podważa pogląd o niespecyficzności „ogólnego zespołu przystosowania”.

Przytoczono powyżej tylko kilka przykładów, starając się całą sprawę ująć możliwie najprościej. Klasyczne pojęcie stresu traci podstawy, na jakich opierało się. Czy w tej sytuacji stosowanie tego pojęcia staje się w ogóle nieuzasadnione? Raczej nie. Wymaga natomiast nowej, dokładnej definicji odpowiadającej wynikom badań doświadczalnych. Jedną z możliwych propozycji jest traktowanie stresu jako nadmiernej reakcji organizmu na różne obciążenia, obejmującej neuro-hormonalny układ regulacyjny. Nadmierna reakcja oznacza tu reakcję, której nasilenie jest większe, niż wymaga tego organizm do utrzymania homeostazy.

Można przedstawić kilka przykładów. W badaniach doświadczalnych jako model stresu stosuje się unieruchomienie szczurów. Wywołuje ono gwałtowną aktywację kory i rdzenia nadnerczy oraz szereg innych zmian. Zmiany te są związane z pobudzeniem emocjonalnym zwierzęcia i ich nasilenie jest nadmierne w stosunku do potrzeb. Z punktu widzenia przeżycia tej sytuacji optymalne byłoby ograniczenie wszelkiej aktywności zwierzęcia. Omawiane reakcje są więc czysto stresowe w świetle proponowanej definicji. Podobnie można traktować wiele reakcji neuro-hormonalnych w stanach pobudzenia emocjonalnego u człowieka. Była o tym mowa w tym rozdziale.

Inny przykład. Podczas maksymalnych wysiłków aktywacja układu sympatycznego może być nadmierna w stosunku do potrzeb (im większe np. pobudzenie sympatyczne serca, tym więcej powinno ono tłoczyć krwi do tętnic), może też być nadmierna w stosunku do potencjalnej zdolności adaptacyjnej różnych narządów, których czynność kontroluje ten układ. Tak np. wzrost objętości minutowej serca jest ostatecznie ograniczony przez czynniki fizyczne i nadmiernie silne pobudzenie sympatyczne serca staje się bezużyteczne: serce nie jest w stanie zwiększyć objętości minutowej, choć zapotrzebowanie mięśni na tlen podczas maksymalnego wysiłku fizycznego jest zwiększone. Część reakcji układu sympatycznego na maksymalny wysiłek może więc być traktowana jako nadmierna – jako stres.

Leave a Reply