Mechanizm adaptacji hemodynamicznej

Opracowano specjalne tablice dekompresyjne informujące o tym, z jaką prędkością należy wypływać na powierzchnię wody, jak długo pozostawać na różnych głębokościach itd. Niezmiernie interesująco przedstawia się mechanizm adaptacji hemodynamicznej, czyli przystosowania czynności układu krążenia do warunków przebywania pod wodą. Mechanizm ten, dobrze zbadany na nurkujących zwierzętach polarnych (również na kaczkach nurkujących) głównie przez badaczy norweskich, kanadyjskich i szwedzkich, w swoim zasadniczym zarysie w podobny sposób działa u ludzi. Głównymi ogniwami tego mechanizmu są:

– bradykardia (zwolnienie czynności serca),

– zmiana rozmieszczenia krwi w organizmie.

Drastycznie zmniejsza się przepływ krwi przez wszystkie narządy z wyjątkiem mózgu i serca (ostatnie badania A.S. Blixa wskazują, że przepływ krwi przez naczynia wieńcowe serca również maleje), w niektórych narządach, jak mięśnie czy żołądek, obniżając się prawie do zera. Oznacza to oddanie ustrojowego zapasu tlenu związanego w oksyhemoglobinie do dyspozycji serca i mózgu oraz zmuszanie innych narządów do korzystania z metabolizmu beztlenowego jako źródła energii. W toku takiego metabolizmu powstają w tkankach niedotlenione produkty przemiany materii (patrz str. 39), przede wszystkim kwas mlekowy. Jest ciekawe, że u zwierząt głęboko nurkujących, np. fok, stężenie kwasu mlekowego we krwi gwałtownie wzrasta dopiero po wynurzeniu się zwierzęcia, mimo że związek ten powstaje – jako niedotleniony metabolit w przemianie węglowodanowej – w czasie zanurzania. Podczas nurkowania pozostaje w mięśniach dzięki ogromnej redukcji przepływu przez nie krwi. I to ma znaczenie przystosowawcze – przedostając się do krwi, kwas mlekowy wypierałby (jako kwas silniejszy) dwutlenek węgla z dwuwęglanów osocza. Prężność dwutlenku węgla we krwi zwiększałaby się, co stanowiłoby bodziec dla neuronów kompleksu oddechowego sterujących czynnością oddechową. Zwierzę musiałoby wypłynąć na powierzchnię wody dla zaczerpnięcia powietrza.

Leave a Reply