Ludzie w warunkach stresu cieplnego

Wysokie, „szczupłe” sylwetki niektórych grup Murzynów afrykańskich ze smukłymi kończynami o małej średnicy czy małe rozmiary ciała Pigmejów czy Murzynów Bantu (ryc. VIII.26 i VIII.27) mogą stanowić utrwaloną genetycznie cechę przystosowania do warunków gorącego klimatu, podobnie jak krępe sylwetki Eskimosów, o grubej warstwie podskórnej tkanki tłuszczowej – do klimatu zimnego.

Można doszukiwać się bardziej ogólnych, obejmujących świat zwierząt stałocieplnych, reguł tego rodzaju przystosowań do warunków życia. Zgodnie z regułą Allena, u zwierząt stałocieplnych występuje tendencja do zwiększenia rozmiarów takich – ważnych dla eliminacji ciepła – wystających narządów, jak małżowiny uszne czy ogon, w miarę przesuwania się terenów ich egzystencji od zimnych do gorących rejonów świata. Czy dotyczy to również człowieka? Być może. Dobrze jest jednak przy takiej okazji przytoczyć cierpką uwagę któregoś z badaczy tych zagadnień, że radość, jaką niektórym uczonym przynosi zestawienie krótkiego ogona szczura subarktycznego z krótkimi kończynami ludzi zasiedlających od tysięcy lat rejony subarktyczne, nie odpowiada naukowej wartości takich argumentów. Niemniej zróżnicowanie pod względem budowy anatomicznej mieszkańców różnych rejonów klimatycznych jest faktem. Niezależnie od czynników, które były przyczyną wystąpienia tego zróżnicowania, ułatwia ono wytłumaczenie niektórych cech fizjologicznej adaptacji do gorąca np. mieszkańców tropików.

Ludzie ci w warunkach stresu cieplnego utrzymują równie stałą temperaturę ciała jak zaaklimatyzowani do gorąca Europejczycy, mimo iż tracą przy tym znacznie mniejsze ilości potu. Było to trudno wyjaśnić w świetle faktu zwiększenia czynności gruczołów potowych jako niewątpliwej cechy aklimatyzacji, wielokrotnie opisywanej przez różnych badaczy. Dopiero uwzględnienie różnic budowy ciała Europejczyków i np. krajowców środkowo- czy południowoafrykańskich rzuca pewne światło na tę sprawę. Dla utrzymania homeostazy cieplnej organizmu u krajowców afrykańskich potrzebne jest mniejsze wydzielanie (i parowanie) potu ze względu na ich odmienny, korzystniejszy dla eliminacji ciepła, stosunek powierzchni ciała do jego masy.

Leave a Reply