Historia pewnej grupu Eskimosów

Zabawnym przykładem pomyłek, do jakich może prowadzić niedocenienie tego faktu, może być historia związana ze stwierdzeniem u pewnej grupy Eskimosów większej objętości krwi przypadającej na kilogram ciężaru ciała niż u mieszkańców umiarkowanych stref klimatycznych. Kłopot związany z interpretacją tego zjawiska polegał na tym, że duża objętość krwi jest znana jako wyraz adaptacji do gorącego, a nie do zimnego otoczenia. Tym niemniej próbowano znaleźć możliwie przekonywające wyjaśnienie zwiększenia objętości krwi w organizmie jako przejawu adaptacji do zimna. Koniec dyskusji był niespodziewany – zmierzono temperaturę w igloo Eskimosów i temperaturę pod ubraniem, przy skórze, wówczas gdy byli na zewnątrz, na otwartej, bardzo zimnej przestrzeni. Okazało się, że ludzie ci żyli w mikroklimacie subtropikalnym! Stąd i duża objętość krwi. Tylko część mężczyzn – myśliwych, okresowo podczas łowów narażona była istotnie na obejmujący cały organizm wpływ zimna.

To samo odnosi się do znacznej części całej populacji Lapończyków, popularnie uważanych za ludzi ogólnie zaaklimatyzowanych do zimna. Jest to populacja specjalnie ciekawa m.in. ze względu na czas zasiedlania przez nią rejonów subarktycznych. Populacja ta obejmuje obecnie około 30 tys. członków. Jej początki rozmazują się w bardzo odległej przeszłości. Ślady lapońskiej kultury komsa datowane są na około 8000 lat temu (J. Krog). Ślady tej kultury wskazują na zbieractwo, później prymitywne łowiectwo i wreszcie hodowlę renów jako podstawę utrzymywania się przy życiu. Można więc sądzić, że sposób ich życia dzisiaj nie odbiega zasadniczo od sposobu życia przodków sprzed tysięcy lat. Stąd i oczekiwanie wykształcenia się u nich cech szczególnego przystosowania do życia w klimacie subarktycznym. Tymczasem badania fizjologiczne nie wykazały żadnych szczególnych cech aklimatyzacji tych ludzi do zimna. Stwierdzono tylko cechy lokalnej aklimatyzacji rąk i stóp. Pod względem ogólnej tolerancji zimna nie różnili się oni widocznie od badających ich fizjologów skandynawskich.

W wyjaśnieniu przyczyny tych nieoczekiwanych wyników wspomnianych badań mogą pomóc ryc. VIII.20 i ryc. VIII.21. Wynika z nich skuteczność ochrony Lapończyków przed zimnem za pomocą ubioru i pomieszczeń mieszkalnych (szałasy). Dotyczy to rzecz jasna w jeszcze większym stopniu członków bogatych społeczeństw krajów północnych, dysponujących wysoko rozwiniętą technologią, pozwalającą na zastąpienie w praktyce codziennego życia zimnego klimatu przez mikroklimat komfortu cieplnego.

Bodźcem wyzwalającym aklimatyzację do środowiska o wysokiej temperaturze jest wzrost temperatury wewnętrznej ciała. Czynnikiem wyzwalającym aklimatyzację do środowiska o niskiej temperaturze jest obniżenie tempe-

Leave a Reply