Cena przetrwania – fizjologiczny koszt adaptacji

Z tekstu tej książki wielokrotnie wynikało, że organizmy stojące na wyższym szczeblu rozwoju reagują na zmiany zachodzące w zewnętrznym środowisku ich życia w sposób redukujący wpływ tych zmian na środowisko wewnętrzne, bezpośrednio otaczające ich komórki. Komórki, ich funkcje i struktura chronione są w ten sposób od wpływu ciągłych zmian zewnętrznego świata we wszystkich jego komponentach – fizycznym, chemicznym, biologicznym itd. Minimalizacja zakłóceń w środowisku wewnętrznym organizmu, utrzymywanie w skali dłuższego czasu homeostazy jest warunkiem przetrwania.

Utrzymanie homeostazy mimo nieustannych zmian zachodzących w świecie otączającym staje się możliwe dzięki działaniu fizjologicznych mechanizmów regulacyjnych. Aktywność tych mechanizmów, koszt ich działania stanowią cenę, jaką organizm płaci za ciągłe przystosowywanie się do środowiska.

Adaptacja jest nieodłącznym elementem życia, należy do jego podstawowych przejawów. Zakres sprawnego działania adaptacji, choć elastyczny, jest jednak genetycznie ograniczony. Co więcej, zmienia się z upływem lat życia, zmienia się w chorobie i w innych sytuacjach. Elastyczność granic przystosowania ujawnia się, kiedy organizm zostaje np. dotknięty niedostatkiem pokarmu (niedobory białkowe, witaminowe, mikroelementów, energetyczne), kiedy zostaje pozbawiony aktywności ruchowej lub przeciwnie – kiedy podlega treningowi fizycznemu, hartowaniu, aklimatyzacji wysokościowej etc.

Zmniejszenie sprawności i zakresu adaptacji powoduje, że każde większe obciążenie organizmu staje się dlań fizjologicznie bardziej „dotkliwe”, silniej obarcza mechanizmy regulacyjne utrzymujące homeostazę. Organizm za „poradzenie sobie” (za utrzymanie stałości środowiska wewnętrznego) płaci w każdej z tych sytuacji inną cenę. Różne składowe tej ceny w zasadzie można by nawet obliczyć. Można obliczyć np. sumę dodatkowych skurczów serca potrzebnych do zapewnienia zwiększonego przepływu krwi, można obliczyć dodatkową pracę mechaniczną serca, objętość krwi dodatkowo skierowanej do skóry dla usunięcia z organizmu nadmiaru ciepła wytworzonego np. w mięśniach podczas pracy itd., itd.

Leave a Reply