Adaptacyjne znaczenie stanów emocjonalnych

Rolę zmian towarzyszących pobudzeniu emocjonalnemu w przystosowaniu do przeżycia niezwykłych sytuacji rozpoznawano już dawno. Wiele uwagi poświęcił adaptacyjnemu znaczeniu emocji Cannon. Emocja powoduje mobilizację rezerw ustrojowych niezbędnych do realizacji gwałtownego, ale nieraz długo trwającego wysiłku. Realizacja takiego wysiłku często umożliwia zwierzęciu przetrwanie dzięki skutecznej ucieczce przed silniejszym napastnikiem lub dzięki zdobyciu pokarmu. Towarzyszące emocji zmiany hormonalne, wywołane przez pobudzenie odpowiednich struktur ośrodkowego układu nerwowego, ze swej strony modyfikują czynność tego układu, nasilając w nim stan wzbudzenia, zwiększając jego reaktywność na zmiany w środowisku, efektywność procesów nerwowych leżących u podłoża niezmiernie złożonych procesów psychofizycznych i in.

Szczególne znaczenie adaptacyjne tych stanów zwiększa jeszcze łatwość wyzwolenia ich przez bodźce niespecyficzne (warunkowe) oraz łatwość warunkowania zmian wegetatywnych towarzyszących emocjom. Skojarzenie w życiu osobniczym zwierzęcia lub człowieka obojętnych czynników sytuacji, w jakiej kilkakrotnie zadziałał bodziec wyzwalający emocję (związany z zagrożeniem ustroju lub z obecnością potencjalnej ofiary-posiłku), prowadzi do wytworzenia (lub utorowania) w mózgu czynnościowych połączeń międzyośrodkowych, dzięki którym pobudzenie związane już tylko ze wspomnianym czynnikiem obojętnym przekazywane jest do „ośrodków” emocji i wyzwala ich aktywację. Same emocje mają znaczenie antycypacyjne – powodują przygotowanie się organizmu do oczekującego go obciążenia. I one mogą być sygnalizowane, dzięki wytworzeniu w opisany (niezmiernie uproszczony) sposób odpowiednich odruchów warunkowych. Odruchy warunkowe polegają na wyzwalaniu reakcji w odpowiedzi nie na specyficzne bodźce, ale w odpowiedzi na bodźce obojętne, które dzięki skojarzeniu ze specyficznymi bodźcami nabywają zdolności sygnalizowania ich działania, „wyprzedzania” bodźców specyficznych i przygotowywania organizmu do ich zadziałania.

Leave a Reply