Archive for Wrzesień, 2015

Wydzielanie glikokortykoidów podczas długotrwałych wysiłków fizycznych

Rzeczywiście, w tak różnych sytuacjach, jak np. obciążenie ciężką pracą mięśniową, ekspozycja na niską temperaturę otoczenia albo krwotok, można stwierdzić na pozór podobną, chciałoby się w zestawieniu z odmiennością tych sytuacji powiedzieć – niespecyficzną, reakcję jak zwiększona aktywność wydzielnicza kory nadnerczy (zwiększone wydzielanie glikokortykoidów i wzrost ich stężenia we krwi). Dokładniejsza analiza tych zjawisk prowadzi jednak do innego wniosku. Okazuje się, w każdej z tych tak różnych sytuacji różne są mechanizmy aktywacji kory nadnerczy i różne są efekty ich działania. Działanie to odpowiada zaś ściśle warunkom, w jakich znalazł się organizm, sprzyja przeżyciu narażenia na te właśnie, konkretne warunki, jest więc jak najbardziej „specyficzną” reakcją przystosowawczą.

Zwiększone wydzielanie glikokortykoidów podczas długotrwałych wysiłków fizycznych (jedna z sytuacji stresowych według Selyego) jest reakcją na ubytek zasobów węglowodanowych organizmu, zużywanych podczas pracy. Glikokorty- koidy pobudzają syntezę glukozy w wątrobie, hamują jej wykorzystanie przez mięśnie, które mogą zużywać również wolne kwasy tłuszczowe i zwiększają dopływ do nich tych kwasów, pobudzając lipolizę w tkance tłuszczowej i uczulając ją na działanie innych hormonów mobilizujących nagromadzone w niej zapasy tłuszczów. Trudno o reakcję bardziej specyficzną, adaptacyjną. Nie ma tu miejsca na coś takiego, jak stres.

Inny przykład. Wydzielanie glikokortykoidów może wzrastać wówczas, gdy nagle zmniejszy się objętość krwi, np. po krwotoku. Hormony te uczulają naczynia krwionośne na naczynioskurczowy wpływ amin katecholowych, których stężenie także wzrasta we krwi w tej sytuacji. Skurcz obwodowych naczyń krwionośnych zapobiega obniżaniu się ciśnienia tętniczego i niedokrwienia mózgu, zwiększając szanse przeżycia. Jest to również typowo specyficzna reakcja adaptacyjna, angażująca pobudzenie tych samych, co np. podczas pracy, gruczołów dokrewnych, choć zachodząca na innej drodze i prowadząca do innego efektu.

Hiperwentylacja

Zmiany rozmieszczenia krwi zachodzą w wyniku pobudzenia częśc’ nej układu nerwowego, unerwiającej naczynia krwionośne mięśni, r nego i in. I w tej reakcji mają współdziałać impulsy ze wspomr rów skóry.

Czytaj dalej »

Problem środowiska optymalnego

Świat, w jakim żyli przodkowie współczesnego człowieka, zadecydował o tym, czym on jest dzisiaj. Trzeba wiedzieć to właśnie, czym – w aspekcie biologicznym – jest dzisiaj człowiek. Trzeba zastanowić się, jakie ryzyko dla jego stanu fizycznego i – szerzej mówiąc – zdrowia wnoszą modyfikacje środowiska i sposobu życia zależne od samego człowieka, ale nie zawsze wprowadzane z pełną świadomością głębokości i rozległości ich wpływu na organizm. Kilka związanych z tym zagadnień przedstawiono w tej książce. Inne czekają na opracowanie, inne jeszcze na zbadanie.

Czytaj dalej »

Problemy fizjologii kosmicznej – kontynuacja

W ten sposób przemieszczenie krwi do centralnej części układu krążenia, stwierdzone w stanie nieważkości, powoduje zahamowanie mechanizmu pragnienia i zmniejszenie wydzielania hormonu antydiuretycznego. Jak wiadomo, hormon ten m.in. umożliwia resorpcję zwrotną wody w nerkach. Kiedy stężenie hormonu antydiuretycznego we krwi jest niskie, wchłanianie zwrotne wody w nerkach jest małe i diureza zwiększa się. Takie właśnie zjawisko stwierdzono w stanie nieważkości u części kosmo- i astronautów i u niektórych zwierząt doświadczalnych, m.in. u szczurów „podróżujących” w przestrzeni kosmicznej na biosputnikach (w doświadczeniach prowadzonych w tych biosputnikach brali udział m.in. badacze polscy).

Czytaj dalej »

Mechanizmy kontrolujące zasoby soli – kontynuacja

Utrzymywanie stałej ilości chlorku sodu w organizmie należy do ważnych elementów homeostazy i ma zasadnicze znaczenie dla przetrwania. Uzasadnione jest zatem poszukiwanie mechanizmu homeostatycznego, który zapobiegałby wytworzeniu deficytu soli w organizmie w warunkach ograniczenia jej zawartości w pokarmie i powodowałby eliminację jej nadmiaru.

Czytaj dalej »

Czy organizm człowieka może gromadzić zapasy wody?

Organizm człowieka nie dysponuje żadnymi „zbiornikami” na wodę. Cała ilość wypitej w nadmiarze wody usuwana jest przez nerki w ciągu 1-2 godzin. W gorącym otoczeniu, np. na pustyni, sytuacja jest inna o tyle, że organizm „nie zdąży” usunąć przez nerki wody wypitej nawet w nadmiarze ze względu na wysokie tempo parowania potu. Większa część całej ilości wchłoniętej z przewodu pokarmowego wody wydzielana jest na powierzchni skóry w składzie potu i parując ochładza organizm. Nie ma to jednak nic wspólnego z gromadzeniem zapasu wody.

Czytaj dalej »

Zmiany nieodwracalne i adaptacja patologiczna

Zwykle myśli się o zmianach adaptacyjnych jako o zjawisku przejściowo wywoływanym przez wpływy zmiennego środowiska i znikającym bez śladu po ich ustąpieniu. Dzieje się tak w istocie. Czasem jednak zagadnienie komplikuje się. Niekiedy długotrwałe narażenie organizmu na jakieś szczególne obciążenie środowiskowe lub inne wywołuje w organizmie zmiany, które wprawdzie przyczyniają się do zwiększenia odporności na działanie tego szczególnego obciążenia, ale po jego ustąpieniu pozostają przez długi czas jako zbędne, a niekiedy – szkodli- we, w zwykłych warunkach bytowania. Czy można takie zmiany naprawdę nazwać adaptacyjnymi?

Czytaj dalej »

Mechanizm homeostatyczny

Jednoczesne przyspieszenie czynności serca i wzrost ciśnienia tętniczego w stanie emocji wymagają dodatkowego komentarza. Wiadomo, że ciśnienie tętnicze krwi jest wielkością regulowaną, tzn. wzrost lub obniżenie ciśnienia wywołują odruchowe reakcje, które tak zmieniają czynność serca i stan naczyń krwionośnych, że przywrócona zostaje początkowa, stała wartość ciśnienia krwi. Reakcje te wyzwalane są z receptorów (tzw. baroreceptorów) ulokowanych m.in. w ścianie luku aorty i zatoki szyjnej (rozgałęzienie tętnicy szyjnej wspólnej na zewnętrzną i wewnętrzną) wrażliwych na rozciąganie. Kiedy ciśnienie krwi wzrasta, zwiększa się wyładowywanie impulsów nerwowych z tych receptorów. Impulsy te docierają do ośrodkowego układu nerwowego, do tzw. strefy depresyjnej, aktywując składające się na nią neurony. Pobudzenie ich powoduje zahamowanie aktywności tzw. strefy presyjnej, której komórki wysyłają impulsy powodujące przyspieszanie akcji serca i wzrost napięcia mięśniówki obwodowych naczyń krwionośnych. Strumień (częstotliwość) tych impulsów zmniejsza się. W ostatecznym efekcie zostaje więc zwolniona czynność serca, a naczynia krwionośne rozszerzają się. Ciśnienie tętnicze obniża się i wyrównany zostaje jego wzrost, który wywołał cały ten łańcuch reakcji. Obniżenie się ciśnienia tętniczego wywołuje efekt przeciwny.

Czytaj dalej »

Różnice w odporności na działanie niskiej temperatury otoczenia

Istnieją duże różnice w indywidualnej odporności na wpływ zimnego otoczenia. W wodzie o „ziębiącym” działaniu decyduje nie tylko jej temperatura, ale i przewodnictwo cieplne, wyższe kilkakrotnie od przewodnictwa cieplnego powietrza. Dlatego „siła chłodząca” wody o tej samej temperaturze co powietrze jest wielokrotnie większa.

Czytaj dalej »

Organizm człowieka może rozpoznawać niedobór soli

Uwagi te dotyczą jednak tylko normalnych warunków bytowania. Pytanie, czy nerkowy mechanizm adaptacji do niedoboru soli wystarczy do zachowania jej dostatecznych zasobów w organizmie, zyskuje sens w odniesieniu do sytuacji, w której na długi okres zawartość soli w pokarmie zmniejsza się do śladowych wartości. Wtedy poszukiwanie soli i jej dodatkowe przyjmowanie staje się jedynym ratunkiem przed zmniejszaniem się objętości płynu zewnątrzkomórko- wego, objętości krwi, zapaścią krążeniową itd., nie mówiąc już o innych skutkach obniżonej zawartości w płynach ustrojowych chlorku sodu (zmiany pobudliwości tkanek, przykurcze mięśni zagrażające życiu, gdy dotkną mięśni krtani lub mięśni oddechowych i in.).

Czytaj dalej »

Zegary biologiczne

Ponad 90% ludzi zamieszkujących Ziemię żyje w rejonach geograficznych, w których dzień oznacza słońce i światło, noc zaś ciemność. Od najwcześniejszych okresów historii człowieka rytm jego aktywności, podobnie jak rytm aktywności wielu zwierząt, pokrywał się z rytmem astronomicznym – prymitywny człowiek polował lub w inny sposób zdobywał pokarm tylko przy dziennym świetle, rozumiejąc jednocześnie, że światło pozwoli mu dostrzec wroga i wykorzystać w walce z nim przewagę własnej siły, a w razie potrzeby znaleźć odpowiednią drogę ucieczki. Ciemność nocy skłaniała do szukania schronienia, do bezczynności i snu.

Czytaj dalej »

Co powoduje hipoksja?

Była już mowa wyżej, że ostra hipoksja wysokościowa wywołuje wzrost objętości minutowej serca, tzn. objętości krwi tłoczonej przez serce do tętnic i płynącej na obwód w ciągu każdej minuty.

Czytaj dalej »