Archive for Sierpień, 2015

Oddychanie „rozrzedzonym” powietrzem wysokich gór

Już w tamtych czasach zwracano uwagę na różnice w tolerowaniu wysiłków fizycznych w wysokich górach między przybyszami z krajów położonych niewiele ponad poziomem morza i mieszkańcami rejonów wysokogórskich. Tak np. podróżnik i geograf rosyjski W.F. Nowicki w opisie odbytej przezeń w roku 1898 wyprawy z Pendżabu przez Kaszmir do Turkiestanu pisze o tym, że na wysokości 4570- -5480 m towarzyszący wyprawie tubylcy szli lekko, bez zmęczenia, nie skarżąc się na zadyszkę, podczas kiedy on sam musiał często zatrzymywać się dla „zaczerpnięcia powietrza” i chociaż krótkiego wypoczynku.

Czytaj dalej »

Fizjologiczne pobudzenie emocjonalne

Uderzające jest podobieństwo somatycznych i wegetatywnych przejawów reakcji emocjonalnych u człowieka i u zwierząt i podobieństwo podstawowych elementów sytuacji, w których występują proste (w używanym tu znaczeniu) emocje. Wszystko to uzasadnia hipotezę, że już na wczesnych etapach rozwoju filogenetycznego człowieka wykształciły się struktury nerwowe odpowiedzialne za mobilizację rezerw czynnościowych organizmu w sytuacjach zagrażających życiu. Odpowiedzią na sygnały zwiastujące taką sytuację była ucieczka lub atak. Emocje zwiększały skuteczność każdej z tych reakcji. Miały zatem wyraźne znaczenie adaptacyjne, ułatwiając przetrwanie organizmu. Znaczenie adaptacyjne mają niekiedy te reakcje i u współczesnego człowieka.

Czytaj dalej »

Wysiłek fizyczny w zimnej wodzie

Człowiekowi, który w zimnej wodzie znalazł się przez przypadek, nie ubranemu w odpowiedni skafander, pozostaje jedynie manipulowanie wysiłkiem fizycznym i pozycją ciała w walce z hipotermią.

Czytaj dalej »

Adaptacja do warunków życia w przestrzeni kosmicznej i jej granice

Przegląd zmian zachodzących w organizmie człowieka podczas lotu w przestrzeni kosmicznej wskazuje na to, że większość z nich nie powinna wywierać negatywnego wpływu na jego zdrowie. Organizm człowieka zaskakująco dobrze toleruje względnie krótkotrwałe pozostawanie w warunkach nieważkości. Zmiany adaptacyjne zachodzące w takiej sytuacji dotyczą przede wszystkim objętości i rozmieszczenia płynów ustrojowych. Przystosowując organizm do egzystencji bez podlegania wpływowi siły ciężkości i wytworzonych przez nią gradientów hydrostatycznych, przede wszystkim w układzie krążenia, zmiany te powodują jednocześnie ograniczenie zdolności przystosowawczych ustroju w stosunku do innych wpływów środowiska. Zmniejsza się zakres adaptacji do obciążeń wysiłkowych (wydolność fizyczna), do obniżonego ciśnienia tlenu w powietrzu i in.

Czytaj dalej »

Problemy fizjologii kosmicznej

Jeszcze raz okazało się, że – mimo całej wartości doświadczeń na zwierzętach – podstawowych problemów fizjologii kosmicznej nie daje się rozwiązać bez prowadzenia badań, których przedmiotem jest właśnie człowiek. Badania takie ostatnio przeprowadzono i potwierdziły one przemieszczenie w stanie nieważkości płynu zewnątrzkomórkowego (w tym osocza krwi) do górnej części ciała. Stwierdzono np. zmniejszenie objętości nóg (wykonano pomiary ich obwodu co 3 cm) średnio o 1,8 1 trzeciego dnia lotu, postępujące stopniowo nadal w miarę jego kontynuowania. Główną przyczynę tego zjawiska stanowiło przemieszczenie krwi z nóg do górnej części ciała: mniejszy i dopiero później występujący był udział redukcji masy mięśniowej tych kończyn. Krew przemieszczona z nóg wypełniała odcinki dużych żył przebiegające w klatce piersiowej i jamy (głównie przedsionki) serca. Zwiększała się objętość tzw. krwi centralnej o 0,5-0,7 1, wzrastało ciśnienie krwi w przedsionkach serca i rozciąganie przez krew ścian tych przedsionków.

Czytaj dalej »

Sztuczna atmosfera

Człowiek staje niekiedy przed koniecznością pozostawania jakiś czas w zamkniętych pomieszczeniach kabin statków kosmicznych, łodzi podwodnych, różnego rodzaju batyskafów, schronów podziemnych i in. Zmusza to do opracowania optymalnego składu oferowanych mu tam do oddychania mieszanin gazowych. Z różnych względów w różnych okolicznościach muszą to być mieszaniny o składzie odmiennym od powietrza atmosferycznego. Zawsze istnieje pewne ryzyko zmiany składu tych „sztucznych atmosfer”, najczęściej na skutek niedostatecznie sprawnego działania pochłaniaczy wydychanego dwutlenku węgla.

Czytaj dalej »

Stres miasta – stres przeludnienia cz. II

Nasuwa się tu paralela z reakcją ludzi na zagęszczenie. Jak już wspomniano, z hiperreaktywnością albo częstym pobudzeniem układu adrenergicznego u ludzi związana jest patogeneza choroby nadciśnieniowej. W związku z tym niezmiernie interesujące są badania przeprowadzone przez pracowników Zakładu Psychologii Stosowanej Uniwersytetu w Sztokholmie, z których wynika, że wydalenie w moczu amin katecholowych, a zwłaszcza adrenaliny u pasażerów kolei dojazdowych jest tym większe, im większe jest zagęszczenie w pociągu. Tak więc ten wegetatywny wykładnik stresu, jakim jest pobudzenie układu adrenergicznego, potwierdza stresorodny wpływ zagęszczenia. Trzeba tu dodać, że chodziło tam o zagęszczenie zupełnie umiarkowane w kategoriach myślenia pasażerów wielu innych krajów.

Czytaj dalej »

Cena przetrwania – fizjologiczny koszt adaptacji

Z tekstu tej książki wielokrotnie wynikało, że organizmy stojące na wyższym szczeblu rozwoju reagują na zmiany zachodzące w zewnętrznym środowisku ich życia w sposób redukujący wpływ tych zmian na środowisko wewnętrzne, bezpośrednio otaczające ich komórki. Komórki, ich funkcje i struktura chronione są w ten sposób od wpływu ciągłych zmian zewnętrznego świata we wszystkich jego komponentach – fizycznym, chemicznym, biologicznym itd. Minimalizacja zakłóceń w środowisku wewnętrznym organizmu, utrzymywanie w skali dłuższego czasu homeostazy jest warunkiem przetrwania.

Czytaj dalej »

Ujemny lokalny efektem działania zimna

Najczęściej na działanie niskich temperatur narażone są ręce, stopy i twarz. Ujemnym lokalnym efektem działania zimna na te części ciała jest niedokrwienie skóry, które może stać się przyczyną odmrożeń. Zmniejszenie skórnego przepływu krwi ma wprawdzie znaczenie termoregulacyjne, redukuje bowiem utratę ciepła do otoczenia, ale trwając dłużej prowadzi do upośledzenia zaopatrzenia skóry w tlen i do obniżenia jej temperatury w stopniu grożącym uszkodzeniem jej komórek.

Czytaj dalej »

Redukcja doznań i reakcji bólowych w emocjach

Wielokrotnie opisywano zmniejszenie odczuwania bólu i reakcji bólowych w stanach silnego pobudzenia emocjonalnego. Znany podróżnik i badacz Afryki, D. Livingstone, opisuje swój własny stan w chwili nagłego ataku i poranienia go przez lwa jako podobny do stanu w tej fazie znieczulenia chloroformowego (chloroform był wówczas stosowany jako środek ogólnie znieczulający), w której pacjent ma rozeznanie w swojej sytuacji, ale nie czuje cięć skalpela. Niektórzy badacze uważają, że w podobny stan popadają zwierzęta w chwili rozszarpywania ich przez silniejszych przeciwników.

Czytaj dalej »

Schmidt-Nielsena i jego zdanie

Pustynie – rejony, w których dostępność wody do picia jest głównym czynnikiem ograniczającym wegetację roślinną i życie zwierząt i ludzi – zajmują ok. 30 % powierzchni Ziemi. W większości tych rejonów małe, rzadkie opady deszczów, wysoka temperatura powietrza przez znaczną część roku i silne promieniowanie słoneczne stanowią główne problemy przetrwania. Istnieją miejsca, gdzie nie ma w ogóle stałych źródeł wody, a deszcze zdarzają się niezwykle rzadko, czasem raz na kilka lat.

Czytaj dalej »

Kryteria rozwoju aklimatyzacji do zimna

Rozkład temperatur w ty- typowy ubiór Lapończyka powym szałasie lapońskim ratury skóry, wywołujące nie tylko uczucie zimna, ale i reakcje naczynioskurczowe, odpowiednio długo trwające i często powtarzane. Obniżenie temperatury wewnętrznej przyspiesza rozwój aklimatyzacji do zimna, samo może wyzwolić zmiany aklimatyzacyjne, ale nie jest warunkiem rozwinięcia się ich.

Czytaj dalej »