Archive for Lipiec, 2015

Adaptacja do życia na dużych wysokościach

Wpływ obniżonego ciśnienia atmosferycznego na organizm człowieka zależy od wysokości wzniesienia nad poziomem morza, od szybkości wznoszenia się i od czasu pobytu na dużej wysokości. Jak wspomniano wyżej, czynnikiem, który przede wszystkim stanowi zagrożenia organizmu na dużych wysokościach i który decyduje o obrazie zaburzeń jego czynności w warunkach obniżonego ciśnienia atmosferycznego i o uruchamianych mechanizmach obrony, jest zmniejszenie się ciśnienia parcjalnego tlenu we wdychanym powietrzu i – wtórnie – w pęcherzykach płucnych. Ponadto przy gwałtownym obniżaniu ciśnienia atmosferycznego zagraża tzw. choroba dekompresyjna, a przy bardzo niskim ciśnieniu, poniżej 45 mmHg, wrzenie płynów ustrojowych.

Czytaj dalej »

Aklimatyzacja do zimnego środowiska – poszerzanie granic przetrwania

Skuteczność działania opisanych wyżej mechanizmów adaptacji do niskiej temperatury otoczenia – redukcji utraty ciepła przez organizm i zwiększenia wytwarzania ciepła – zakreśla granice przetrwania człowieka w zimnym środowisku.

Czytaj dalej »

Ostra hipoksja – kontynuacja

Głębsze poznanie zaburzeń wywoływanych w organizmie przez hipoksję wysokościową jest niezbędne nie tylko dla coraz lepszego zabezpieczenia przed jej wpływem ludzi potencjalnie nią zagrożonych w związku z wykonywanym zawodem lub uprawianym sportem, dla opracowania sposobów postępowania w hi- poksji i leczenia jej skutków. Hipoksja, rozwijająca się w podobny lub inny sposób, ale przynosząca zawsze takie same następstwa dla organizmu, towarzyszy bardzo wielu stronom chorobowym i jest jedną z głównych przyczyn śmierci powodowanej przez różne choroby. Poznanie mechanizmów jej wpływu na organizm, granic tolerowania jej, sposobów usuwania – gdzie można – jej skutków jest więc zarazem zbliżeniem się do poznania jednego z kluczowych zagadnień medycyny klinicznej. Nie trzeba dodawać, że stanowi też drogę do wyjaśnienia podstawowych, ogólnych mechanizmów regulacji czynności organizmu i jego adaptacji do warunków życia, tzn. podstawowych problemów biologii człowieka.

Czytaj dalej »

Obraz reakcji emocjonalnych

Poznanie obrazu reakcji emocjonalnych i wyjaśnienie ich znaczenia adaptacyjnego jest w dużej mierze zasługą cytowanego już wielokrotnie w tej książce Waltera Cannona. Jego dzieło Zmiany w organizmie wywołane przez ból, głód, lęk i wściekłość stanowi podwalinę wiedzy o fizjologii emocji. Zawarł w nim Cannon nie tylko syntezę wyników badań (swoich własnych i współpracowników) dotyczących tego problemu, ale rozwinął także koncepcję roli emocji jako mechanizmu przystosowania do zmiennych warunków życia, ułatwiającego przetrwanie w obliczu naporu zagrażających organizmowi wpływów otoczenia.

Czytaj dalej »

Tolerancja krótkotrwałych przeciążeń poprzecznych

Tolerancja krótkotrwałych przeciążeń poprzecznych jest bardzo wysoka, np. przeciążenie klatka piersiowa-kręgosłup rzędu 46 G może człowiek znieść bez szkody dla zdrowia przez 0,37 s.

Czytaj dalej »

Sen – pozbawienie snu cz. II

Jeszcze bardziej zaskakujący jest brak jednoznacznych zmian wewnątrzwy- dzielniczych, nawet ze strony tak wrażliwych na czynniki stresorodne systemów, jak układ podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowy. Zdaniem niektórych badaczy tego zagadnienia, w początkowym okresie pozbawienia snu, kiedy człowiek stara się wysiłkiem woli pokonać uczucie senności, zwiększa się wydzielanie hormonów kory nadnerczy (glikokortykoidów), po czym następuje jego zmniejszanie się do poziomu „kontrolnego”, a nawet poniżej tego poziomu.

Czytaj dalej »

Powtarzające się skurcze i rozluźnienia tych mięśni

Pod wpływem tych impulsów mięśnie oddechowe rytmicznie kurczą się. Powtarzające się skurcze i rozluźnienia tych mięśni powodując rytmiczne zmiany objętości klatki piersiowej – ruchy oddechowe. Impulsy u chemoreceptorów naczyniowych modelują aktywność ośrodkowych neuronów oddechowych. Zmniejszenie prężności tlenu we krwi, tzw. hipoksemia, do podanego wyżej poziomu wykrywane jest przez wspomniane chemoreceptory. Powoduje to zwiększenie wyładowywania przez nie impulsów do neuronów oddechowych i zwiększenie rytmicznej aktywności tych ostatnich. Wyładowywane przez nie impulsy silniej i w szybszym rytmie pobudzają mięśnie oddechowe. Zmiany objętości klatki piersiowej zostają przyspieszone i pogłębione – powoduje to zwiększenie przepływu powietrza przez płuca, wzrost wentylacji płuc i zwiększenie dopływu tlenu do pęcherzyków płucnych.

Czytaj dalej »

Siła odśrodkowa i siła ciążenia – kontynuacja

Krótkotrwały stan nieważkości można uzyskać i na Ziemi, ale właśnie ze względu na jego krótkotrwałość nie jest to model nadający się do badań biologicznych. Większe znaczenie ma stan nieważkości uzyskiwany podczas lotu samolotu po tzw. krzywej Keplera (krzywej balistycznej). Samolot i jego „zawartość” wraz z załogą podczas lotu po takiej krzywej wchodzą w stan nieważkości trwający 30-50 sekund (ryc. IX. 3). Sytuację taką wyzyskiwano do trenowania kosmonautów i pierwszych obserwacji zachowania się człowieka w stanie nieważkości. Czas jego trwania był zbyt krótki dla przeprowadzenia poważniejszych badań fizjologicznych.

Czytaj dalej »

Wpływ zmian temperatury otoczenia na zdrowie człowieka

Nie chodzi tu o takie znane każdemu patologiczne skutki narażenia człowieka na wysoką lub niską temperaturę otoczenia, jak udar cieplny, „wyczerpanie z gorąca” czy – przeciwnie – hipotermia lub odmrożenie.

Czytaj dalej »

Sens doskonalenia mechanizmów adaptacji

Dotyczy to nie tylko obciążenia serca. Rożne będzie nagromadzenie kwasu mlekowego w mięśniach i we krwi, różny wzrost stężenia jonów wodorowych („zakwaszenie”), różny obraz termoregulacji i różny wzrost temperatury wewnętrznej ciała, różne zmniejszenie trzewnego przepływu krwi itd.

Czytaj dalej »

Rytmy biologiczne – znaczenie dla adaptacji do warunków życia

W poprzednich częściach rozdziału przytoczono przykłady dobowego rytmu zmian wrażliwości organizmu na działanie różnych czynników uszkadzających. Rytm taki sprawia wrażenie zjawiska niekorzystnego, zmniejszającego szanse przeżycia. W pewnych fazach rytmu, okresach doby organizm staje się wrażliwy na działanie czynników uszkadzających, które pozostawałyby poniżej progu jego wrażliwości, gdyby rytm ten nie występował. Takie widzenie zagadnienia byłoby jednak uzasadnione tylko w sytuacji, w której czynniki uszkadzające byłyby rozproszone w ciągu doby w sposób nieregularny, przypadkowy. W środowisku, w którym czynniki potencjalnie zagrażające organizmowi występują w czasie również periodycznie, w sposób fazowy, periodyka wrażliwości organizmu na ich działanie przybiera inne znaczenie. Zbieżność faz zwiększonego zagrożenia środowiskowego organizmu z fazami zwiększonej jego odporności i zmniejszonej aktywności związanej z narażeniem na czynniki uszkadzające ma znaczenie jako mechanizm przetrwania.

Czytaj dalej »

Badania doświadczalne współpracowników Cannona

Zagadnienie śmierci „voodoo” stanowiło przedmiot dociekań szeregu badaczy. Zajmował się nim także cytowany tu wielokrotnie W.B. Cannon. Wysunął on przypuszczenie, że przyczyną śmierci „voodoo” mogła być niezwykle silna emocjonalna aktywacja układu adrenergicznego oraz towarzyszący jej gwałtowny wzrost stężenia we krwi amin katecholowych – zwłaszcza adrenaliny – utrzymujący się przez kilkanaście godzin lub dłużej.

Czytaj dalej »